>> CZYM JEST KOMUNIKACJA? <<

Komunikacja to przekazywanie informacji od jednego osobnika do drugiego. Może ona następować na różnych planach: zapach (sygnały  węchowe), dźwięk (wokalizacja), mowa ciała (sygnały wizualne). Psy używają zachowań komunikacyjnych do porozumiewania się z osobnikami swojego gatunku oraz z ludźmi. Co ciekawe w odniesieniu do ludzi stosują dokładnie te same wzorce komunikacyjne mimo, że należymy do odrębnych gatunków – jest to skutkiem wielu tysięcy lat udomowienia i współpracy. Język psów jest jednak zupełnie różny od języka ludzi, nie kładzie tak dużego nacisku na sygnały dźwiękowe lecz zawiera się w niezwykle bogatym języku ciała (mowie ciała).

Zwykle komunikacja wizualna ma miejsce w momencie, gdy dochodzi do interakcji miedzy dwoma osobnikami znajdującymi się niedalekiej od siebie odległości. Komunikacja dźwiękowa wykorzystywana jest w sytuacjach, gdy komunikacja wizualna jest utrudniona, natomiast komunikacja węchowa sprawdza się w sytuacjach, gdy bezpośrednia interakcja nie zachodzi- odbiorca znajduje się w danym miejscu jakiś czas po nadawcy.

Psy uczą się komunikować także z innymi zwierzętami żyjącymi pod wspólnym dachem (np. kotami) mimo, że sygnały komunikacyjne kotów mają inne znaczenie (np. uniesiony ogon kota – sygnał oznaczający relaks, uniesiony ogon u psa – emocje, sygnał grożący)

>> CZEMU SŁUŻY KOMUNIKACJA? <<

Komunikacja jest podstawą kształtowania zachowań społecznych. Bogaty wachlarz zachowań pozwala unikać konfliktów i niebezpieczeństw, informować o intencjach i zamiarach. Należy przy tym pamiętać , że zrównoważone psy nigdy nie będą dążyć do konfliktu, ponieważ wchodzenie w  konflikt oznacza zagrożenie dla zdrowia i życia jednostki a tym samym wiąże się z zagrożeniem dla przetrwania całego stada.

Psia komunikacja bywa bardzo złożona a niektóre sygnały bywają niezwykle subtelne. Umiejętność ich rozróżniania i interpretowania zależnie od kontekstu w jakim się pojawiają pozwoli nam lepiej zrozumieć ich intencje i uniknąć nieporozumień oraz da nam możliwość bezkonfliktowego życia pod jednym dachem.

 

> PODZIAŁ SYGNAŁÓW KOMUNIKACYJNYCH <<

          Sygnały komunikacyjne

Sygnały afiliacyjne

sygnały agonistyczne

Sygnały uspokajające

Sygnały grożące

 

– – Sygnały afiliacyjne – –

Sygnały zmniejszające dystans, wskazują na zachowania przyjacielskie. Służą zazwyczaj jako nawiązanie relacji i zachęta do podejścia czyli kontynuowania kontaktu społecznego. Często obserwowane w momencie gdy dochodzi do kontaktu dwóch osobników, które nigdy wcześniej się nie spotkały.

(rytuał powitania, obejście po łuku, obwąchanie, charakterystyczny  ukłon do zabawy, rozluźniona postawa, uszy i ogon noszone swobodnie typowo dla rasy )

Sygnały afiliacyjne mogą być także wykorzystywane by zakomunikować unik.

Sygnały zabawowe (zaproszenie do zabawy)

-ukłon,
– błysk w oku –szeroko otwarte oczy-widać białka,
– powolny i celowo niezdarny chód,
– kichanie, dyszenie,
– poszczekiwanie – zwykle o wyższych tonach niż w przypadku szczekania agonistycznego
– sygnały odcinające  – bawiące się psy często robią krótkie przerwy, podczas których odwracają od siebie spojrzenie. Celem tymczasowego przerwania kontaktu jest obniżenie pobudzenia i zrelaksowanie.

– -Sygnały agonistyczne – –

Mają na celu unikanie konfrontacji lub ucieczkę czyli zwiększenie dystansu lub zmniejszenie zagrożenia.

Mogą to być sygnały poddańcze i ustępliwe, uspokajające, których celem jest złagodzenie nieprzyjemnego spotkania,  lub agresywne (groźba, atak)

Można zauważyć ze sygnały agonistyczne: uspokajające i agresywne są do siebie zupełnie przeciwstawne, to mają na celu zwiększenie dystansu.

Zależnie od kontekstu sygnały uspokajające mogą być  także wykorzystywane w celu uniknięcia jakiegoś elementu spotkania i mogą wyrażać chęć zaprzyjaźnienia się np. w sytuacji gdy ucieczka jest niemożliwa lub pies nawiązuje relację z osobnikiem potencjalnie nieprzyjacielskim.

1. Sygnały uspokajające

Czemu służą?

– unikaniu konfliktów
– unikaniu niebezpieczeństw
– zapobieganiu agresji
– wygaszaniu stresu i strachu
– uspokojeniu samego siebie

Jak powinien zachować się opiekun na sygnały uspokajające psa?

– nie odpowiadać CS-em
– nie nagradzać/nie chwalić
– natychmiast zabrać psa z sytuacji dla niego trudnej, stresującej.

Pies oczekuje od opiekuna reakcji. Jej brak może w dłuższym okresie skutkować zaniechaniem używania sygnałów komunikacyjnych.

Przykłady CS-ów:

– oblizywanie nosa
– odwracanie głowy, wzroku
– mrużenie oczu („łagodny wzrok”), mruganie oczami
– ziewanie (uwaga na kontekst )
– odwracanie się bokiem lub tyłem – bardzo silny sygnał
– siadanie, siadanie tyłem
– kładzenie się na ziemi – na brzuchu (bezruch)
– węszenie (podłoża) – oczy psa obserwują otoczenie
– zastygniecie w bezruchu
– unoszenie łapy
– powolne poruszanie się (flegmatyczne ruchy) – bardzo często używany sygnał
– podchodzenie po łuku
– ukłon: pozycja zapraszająca do zabawy
– otrząsanie się
– drapanie się
– mlaskanie
– rozdzielanie (wejście między psy) – często mylone z zazdrością
– znaczenie moczem terenu
– zachowania zastępcze (udawanie wygłupów)

Zaobserwuj, czy któreś z tych zachowań obserwujesz u swojego psa – podczas:

nachylania się nad nim, obejmowania, patrzenia mu w oczy, zbliżania się na wprost, głaskania po głowie, chwytania łap, podniesionego głosu,  mocnego przytrzymywania, egzekwowania komend..oraz w innych sytuacjach życia codziennego.

2. Sygnały grożące

Pojawiają się zwykle w sytuacji bardzo silnego stresu/strachu, kiedy komunikacja zostaje zaburzona i włączają się mechanizmy obronne.

Czemu służą?

– unikaniu konfliktów
– zapobieganiu agresji !
– obronie własnej

Sygnały grożące – przykłady:
– zimny wzrok – nieruchome spojrzenie
– znieruchomienie – usztywniona postawa
(wyprostowana –zachowanie ofensywne, lub skulona –zachowanie defensywne)
– sztywny ogon (może być uniesiony lub podwinięty)
-marszczenie nosa
– odsłonięcie zębów i ich oblizywanie
–  warczenie, pozorowany atak (kłapnięcie)

UWAGA! – nastroszona sierść świadczy o pobudzeniu

Sygnały grożące – agresywne (groźba zaczepna):        Sygnały grożące – poddańcze (groźba obronna):
pies zwykle warczy (czasem także szczeka);                    – postawa nieco przygarbiona;
– ciało napięte;                                                                      – głowa między łopatkami;
– sylwetka wychylona ku przodowi;                                   – łapy lekko ugięte;
– Łapy proste i sztywne;                                                       – uszy położone po sobie (do tyłu);
– wysoko uniesiony sztywny ogon;                                    – ogon często między tylnymi łapami;
– uszy nachylone do przodu;                                              – warczenie;
– wyraźnie odsłonięte zęby;                                                – odsłonięte zęby;
– pies zwykle warczy (czasem także szczeka);
– ciało napięte;
– sylwetka wychylona ku przodowi;
– łapy proste i sztywne;
– wysoko uniesiony sztywny ogon;
– uszy nachylone do przodu;
– wyraźnie odsłonięte zęby;

 

Zwykle niemożliwe jest jednoznaczne zaklasyfikowanie określonego zachowania  do konkretnej kategorii, nie można także założyć, że dane zachowanie niesie ze sobą ten sam komunikat w każdej sytuacji, ponieważ bardzo ważny jest kontekst w jakim dane zachowanie jest prezentowane. Konieczna jest obserwacja całego zespołu zachowań, otoczenia i bodźców  środowiskowych wpływających na obserwowaną  sytuację.

>> jak reagować na sygnały grożące? <<

zwiększ dystans, reaguj z wyprzedzeniem, zapobiegaj
NIGDY NIE STOSUJ KARY WOBEC PSA!!!!

Dlaczego?  – Skutkiem karania może być:
– Przeniesiona agresja
– Zaprzestanie używania sygnałów – pies atakujący bez ostrzeżenia

>> STRES, OBJAWY STRESU I SYGNAŁY STRESOWE <<

Co stresuje nasze psy?

Stres u psów wywołują te same czynniki, które wywołują go u ludzi.

– bezpośrednie zagrożenie, agresja, przemoc fizyczna, w tym także: szarpanie, ciągniecie, popychanie, nacisk, nerwowość, dręczenie, zaczepki (przez ludzi, dzieci, inne psy)
– brak możliwości zaspokajania potrzeb fizjologicznych, głód, pragnienie
– samotność i brak aktywności fizycznej – ćwiczeń, zabaw
– ból i choroba, szok – np. po wypadku
– zbyt dużo aktywności, brak możliwości wyciszenia, odpoczynku, zbyt duże wymagania szkoleniowe, brak możliwości relaksu
– hałas, zimno lub zbyt wysoka temperatura
– zmienne środowisko – częste zmiany (np. przeprowadzki), brak rytuałów, brak przewidywalności opiekunów

Prezentowanie sygnałów uspokajających nasila się  wraz z rosnącym stresem. Jeżeli CSy nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, pies może zacząć wysyłać sygnały dystansujące(np. ucieczka), a w ostateczności także grożące (także atak w obronie własnej)

Objawy stresu:

– używanie sygnałów uspokajających
– wokalizacja: szczekanie, wycie, piszczenie
– nadmierna ruchliwość, gonienie ogona, chaotyczne bieganie, brak umiejętności wyciszenia się i uspokojenia
– przerysowane reakcje – np. płochliwość, nadmierne szczekanie „bez przyczyny”, reakcje niewspółmierne do bodźca, agresja – szybsze aktywizowanie mechanizmów obronnych
– ruchy kopulacyjne
– utrata apetytu, częste oddawanie moczu
– fiksacja na jakimś punkcie, przedmiocie – stale noszone w pysku przedmioty, gonienie much
– utrata koncentracji, zahamowane uczenie się
– zesztywnienie, napięte mięśnie, trzęsienie się lub otrząsanie, drgawki
– nerwowy wygląd, brzydki zapach z pyska, atak łupieżu, alergie – przy przedłużającym się stresie
– ślinienie, dyszenie, mokre (spocone) poduszki łap,
– kompulsywne zachowania, wylizywanie, gryzienie siebie lub przedmiotów

Jak pomóc psu?

– naucz się czytać sygnały wysyłane przez psa, rozpoznawać je , używać i reagować – interwencja
– zaniechaj wszelkich siłowych metod, jakiejkolwiek formy przemocy – krzyków, zadawania bólu itp.
– zmień psu otoczenie, wprowadzaj urozmaicenie do życia psa, interaktywne zabawy, tropienie – pozwól mu być psem
– staraj się eliminować sytuacje, które mogą stresować psa , zadbaj o zaspokojenie codziennych potrzeb psa i jego bilans przyjemności
– zadbaj o relację i kontakt socjalny – spędzaj czas z psem, pozwól mu być swoim towarzyszem, nie izoluj, zapewnij bliskość –głaskanie, masaż, wspólne dobrowolne leżenie, daj mu zadanie do wykonania (szukanie ukrytych smaków, węszenie, przynoszenie zabawki).

 

Naucz się “czytać” swojego psa, rozumieć wysyłane przez niego sygnały oraz właściwie na nie reagować, a będziesz cieszyć się szczęśliwym i zrelaksowanym przyjacielem.

>>JAK WYGLĄDA ZRELAKSOWANY PIES<<

Zrelaksowanego psa cechuje:

– swobodna, luźna postawa, nie napięta sylwetka;
– otwarty pysk, często w charakterystycznym „uśmiechu”;
– ogon w pozycji swobodnej, nie za nisko i nie za wysoko –   noszony charakterystycznie dla rasy;
– zwykle lekko rozstawione łapy.

 

 

autor: behawiorysta dog-net

Ogólna ocena